Wat is een warmtepomp en hoe werkt hij in een Nederlands huis?

Een warmtepomp is een elektrisch verwarmingstoestel dat warmte uit de buitenlucht, de bodem of afgezogen ventilatielucht haalt en die op een hogere temperatuur in huis afgeeft. Een volledig elektrische warmtepomp vervangt de cv-ketel en verwarmt ook het tapwater. Een hybride warmtepomp werkt naast de cv-ketel en neemt het grootste deel van de ruimteverwarming over. Omdat de warmtepomp warmte verplaatst in plaats van opwekt, levert hij met 1 kilowattuur (kWh) stroom 3 tot 5 kWh warmte.

Warmtepomp bij een Nederlandse woning met buitenunit voor energiezuinige verwarming van het huis.

Of een warmtepomp goed werkt, hangt minder af van het merk dan van je huis: de isolatie, de radiatoren en de plek voor de buitenunit bepalen welk type past en hoe zuinig hij draait. Hieronder staat hoe de techniek werkt, waarin de soorten verschillen, wat de subsidie per november 2026 is en waar je op let bij geluid, koudemiddel en vorst.

Hoe werkt een warmtepomp?

Een warmtepomp werkt als een omgekeerde koelkast. Een koelkast haalt warmte uit de binnenruimte en geeft die af aan de keuken; een warmtepomp haalt warmte uit de omgeving en geeft die af aan het verwarmingswater in huis. Ook buitenlucht van een paar graden onder nul bevat nog warmte die bruikbaar is.

De kern is een gesloten circuit met een koudemiddel. Dat koudemiddel verdampt al bij lage temperatuur en neemt daarbij warmte op uit de bron. Een elektrische compressor drukt de damp samen, waardoor de temperatuur stijgt. In een warmtewisselaar geeft het koudemiddel die warmte af aan het water voor radiatoren, vloerverwarming of het warmwatervat. Daarna zakt de druk weer via een expansieventiel en begint de cyclus opnieuw. De stroom is dus vooral nodig voor de compressor en de ventilator, niet voor het maken van warmte zelf.

De verhouding tussen geleverde warmte en verbruikte stroom heet de COP (coefficient of performance). Een COP van 4 betekent 4 kWh warmte voor 1 kWh stroom. Een elektrische kachel, elektrische vloerverwarming of elektrische cv-ketel komt nooit verder dan een COP van ongeveer 1. De COP van een warmtepomp is geen vast getal: hij daalt als het buiten kouder is en als het verwarmingswater heter moet worden. Daarom draait een warmtepomp het zuinigst met verwarmingswater van 30 tot 55 graden, terwijl een cv-ketel vaak op 60 tot 80 graden staat.

Hybride of volledig elektrisch: welke warmtepomp past bij je huis?

De belangrijkste keuze is tussen een hybride en een volledig elektrische warmtepomp, ook wel all-electric genoemd. Welke van de twee past, hangt vooral af van hoeveel warmte je huis nodig heeft op een koude dag.

KenmerkHybride warmtepompVolledig elektrische warmtepomp
Cv-ketelBlijft en springt bij op koude dagenVerdwijnt
Warm tapwaterKomt uit de cv-ketelKomt uit een boilervat van de warmtepomp
Gasverbruik voor verwarmingOngeveer 60% lagerNul
Benodigde isolatieKan al bij matige isolatieMinimaal redelijke isolatie
StroomaansluitingPast op elke huisaansluitingVaak 1×35 A of driefase, afhankelijk van vermogen

Tussen beide in zit de all-electric-ready warmtepomp. Die gebruik je eerst hybride naast de cv-ketel. Zijn isolatie, ventilatie en radiatoren later op orde, dan kan dezelfde warmtepomp met een voorraadvat volledig elektrisch draaien. Dat is zinvol als je binnen ongeveer vijf jaar wilt isoleren of als een zwaardere stroomaansluiting lang op zich laat wachten.

Naast het type verschilt ook de warmtebron. De meeste woningen krijgen een lucht-waterwarmtepomp met een buitenunit die op een airco lijkt. Wie geen ruimte buiten heeft, heeft andere opties:

  • Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit een bron die tot ongeveer 80 meter diep in de tuin wordt geboord. Die bron heeft het hele jaar een vrij constante temperatuur boven nul, maar de aanleg is ingrijpend en duurder.
  • Een ventilatiewarmtepomp gebruikt de warme lucht die een mechanisch ventilatiesysteem afzuigt. Dit type past alleen in woningen met mechanische afzuiging.
  • PVT-panelen op het dak wekken stroom op en halen tegelijk warmte uit zonlicht en buitenlucht. De aanschaf is duurder dan een buitenunit.
  • Een monoblock voor binnen combineert binnen- en buitendeel in één apparaat met een luchtaan- en afvoer door de gevel of het dak. Het geluid zit dan wel in huis.

Voor rijtjes of buurten bestaat ook een collectieve variant: één grote warmtepomp met een leidingnet, of een gedeelde bodembron waarop elk huis een eigen warmtepomp aansluit.

Is mijn huis geschikt voor een warmtepomp?

Voor een hybride warmtepomp is bijna elk huis geschikt. Alleen een woning zonder enige isolatie isoleer je beter eerst, anders draait de warmtepomp vaak op lage COP en springt de ketel veel bij. Voor een volledig elektrische warmtepomp is minimaal redelijke isolatie nodig.

Redelijke isolatie betekent bijvoorbeeld 8 tot 12 centimeter isolatiemateriaal in dak en vloer, spouwmuurisolatie en hr++-glas. Een dunnere laag op één plek kan worden gecompenseerd door een dikkere laag elders. Het bouwjaar geeft een snelle indicatie: huizen vanaf 1992 zijn bij de bouw redelijk geïsoleerd, al was hr++-glas tot 2000 nog geen standaard. Huizen vanaf 2009 hebben goede tot zeer goede isolatie.

Nederlandse woningen met een buitenunit van een warmtepomp tegen de gevel.

Het tweede punt is het afgiftesysteem. Omdat een warmtepomp met lager temperatuurwater werkt, moeten radiatoren of vloerverwarming genoeg oppervlak hebben. Oudere huizen die later zijn nageïsoleerd, hebben vaak radiatoren die groot genoeg zijn. Volstaan ze niet, dan helpen radiatorventilatoren, grotere of lagetemperatuurradiatoren in woonkamer, keuken en badkamer, of vloer- en wandverwarming.

Een eenvoudige thuistest: zet de aanvoertemperatuur van je cv-ketel op een koude winterweek op 50 graden. Blijft het huis comfortabel warm, dan is de combinatie van isolatie en radiatoren waarschijnlijk geschikt voor een volledig elektrische warmtepomp. Wordt het koud, dan weet je waar je eerst moet verbeteren.

Vloerverwarmingsbuizen en een verwarmingsverdeler voor lagetemperatuurverwarming met een warmtepomp.

Een zwaardere stroomaansluiting is meestal niet nodig. Een hybride warmtepomp past op elke aansluiting. Een volledig elektrische warmtepomp lukt vaak op een eenfase-aansluiting van 1×35 A, zeker in een kleinere, goed geïsoleerde woning. Bij 1×25 A of netcongestie helpen een warmtepomp met loadbalancing, die tijdelijk minder stroom vraagt als koken en oven tegelijk aanstaan, en een juist gekozen vermogen, zodat het elektrische naverwarmelement zelden bijspringt. Welke aansluiting je hebt, zie je in het klantportaal van je netbeheerder.

Wat kost een warmtepomp en hoeveel subsidie krijg je?

Een hybride warmtepomp van 4 kilowatt (kW) kost volgens het kabinet gemiddeld zo’n € 6.200. Een volledig elektrische warmtepomp is duurder, omdat er een boilervat bij komt en het vermogen hoger is. Daartegenover staat dat je minder of geen gas meer koopt, terwijl je stroomverbruik stijgt.

Hybride warmtepomp naast een cv-ketel met leidingen en aansluitingen voor woningverwarming.

Eigenaar-bewoners van een bestaande koopwoning kunnen ISDE-subsidie aanvragen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Je laat de warmtepomp eerst installeren en vraagt daarna binnen 24 maanden subsidie aan. Voor nieuwbouw en lucht-luchtwarmtepompen, die vooral voor koeling dienen, geldt de regeling niet.

Onderdeel ISDE voor lucht-waterwarmtepompBij installatie in 2026Bij aankoop in 2027 (voorgenomen)
Basisbedrag€ 1.025€ 1.025
Bedrag per kW vermogen€ 225€ 120
Bonus energielabel A+++€ 200€ 250
Bonus slimme aansturing (EEBus, S2 of Matter)Geen€ 200
Voorbeeld: 4 kW, A+++€ 2.125€ 1.955 (met slimme bonus)

De bedragen voor 2027 zijn per november 2026 nog niet definitief. Wie een warmtepomp uiterlijk op 31 december 2026 koopt en die in 2027 laat installeren, krijgt via een overgangsregeling het bedrag per kW van 2026, maar niet de nieuwe bonussen. Bewaar daarvoor het aankoopbewijs met datum.

Buitenunits van warmtepompen bij woningen waarvoor eigenaren onder voorwaarden ISDE-subsidie kunnen aanvragen.

Zonnepanelen zijn niet nodig voor een warmtepomp, maar de combinatie verandert per 1 januari 2027. Dan stopt de salderingsregeling, waardoor je zomerse zonnestroom niet meer kunt wegstrepen tegen het hogere stroomverbruik van de warmtepomp in de winter. Het voordeel van zonnepanelen zit daarna vooral in stroom die je direct zelf gebruikt, bijvoorbeeld door het warmwatervat overdag op te warmen.

Maakt een warmtepomp veel geluid?

Alleen warmtepompen met een buitenunit maken merkbaar geluid: de ventilator en de compressor draaien vooral in herfst, winter en vroeg voorjaar. Een volledig elektrische warmtepomp kan ook ’s nachts aanslaan en draait in de zomer voor warm tapwater. Bodemwarmtepompen en systemen met PVT-panelen hebben geen buitenunit met ventilator en zijn nagenoeg stil.

De wettelijke grens voor het geluid van een buitenunit bij een woning is 40 dB(A), gemeten op de perceelgrens met de buren. Overdag, tussen 7.00 en 19.00 uur, mag het 45 dB(A) zijn, maar alleen als de unit een stille nachtstand heeft die ’s avonds en ’s nachts actief is. De afstand tot de grens is niet voorgeschreven; het gaat om het geluidsniveau op die grens. Een installateur kan dit vooraf berekenen.

De plek bepaalt het meeste. Gunstig zijn een gevel zonder ramen of deuren, het midden van de achtergevel, de achterkant van een schuur of het dak van een uitbouw. Vermijd de buurt van een slaapkamerraam, van jezelf of van de buren. Bij een tussenwoning van 5 meter breed kan een stenen muurtje op de erfgrens van ongeveer 2,5 meter lang en 1,8 meter hoog genoeg afschermen. Een gewone schutting laat te veel geluid door. Een geluidsdempende omkasting kan wel tegen een schutting, op zo’n 20 centimeter afstand voor de luchtaanzuiging.

Ook de keuze van het apparaat telt. Een modulerende warmtepomp draait op lagere toeren en schakelt minder vaak aan en uit, een buffervat beperkt dat schakelen verder, en een grotere buitenunit met hetzelfde vermogen heeft een ventilator die langzamer kan draaien. Het geluidsvermogen in decibel staat op het energielabel. Op een plat houten dak kan de unit gaan resoneren; een stevige ondergrond of een trillingsdempende laag voorkomt dat.

Koudemiddel en vrieskou: twee punten die vaak worden overgeslagen

Vaillant aroTHERM plus warmtepomp met R290-koudemiddel en een buitenunit met ventilator.

Het koudemiddel bepaalt een groot deel van de klimaatimpact van een warmtepomp. Zolang het in het gesloten circuit blijft, doet het geen kwaad, maar tijdens de levensduur kan er een kleine hoeveelheid weglekken. Veel warmtepompen gebruiken nog synthetische fluorkoolwaterstoffen. Het veelgebruikte R32 heeft een broeikaseffect dat ruim 200 keer groter is dan dat van propaan, en het oudere R410A komt met een GWP van 2088 nog hoger uit. Natuurlijke koudemiddelen zoals propaan (R290, GWP 3), isobutaan, CO2 of ammoniak hebben een veel lager effect. Propaan is wel brandbaar, daarom zit het meestal in een monoblock die buiten staat. In de ISDE-lijst van een warmtepomp staan koudemiddel en GWP vermeld.

Ook met een synthetisch koudemiddel en grijze stroom is een warmtepomp beter voor het klimaat dan een cv-ketel op gas. Vergeleken met een hr-ketel daalt de CO2-uitstoot voor verwarming en warm water met ruim 30 tot 70%, afhankelijk van het koudemiddel, het gebruik en hoe groen de stroom is.

Buitenunits van warmtepompen in de sneeuw met ijsvorming tijdens koude winterdagen.

Vrieskou is geen probleem als de warmtepomp goed is gedimensioneerd. Bij een hybride warmtepomp neemt de cv-ketel het over. Een volledig elektrische lucht-waterwarmtepomp wordt meestal zo gekozen dat hij het huis tot ongeveer -10 graden zelf warm houdt; daaronder springt een elektrisch naverwarmelement bij, dat aanzienlijk meer stroom verbruikt. Rond het vriespunt gaat de buitenunit af en toe ontdooien, wat even ander geluid en wat extra energie kost. Houd de unit vrij van sneeuw zonder te hakken, controleer of smeltwater kan weglopen en verlaag de thermostaat ’s nachts hooguit 1 tot 2 graden. Een grotere nachtverlaging dwingt de warmtepomp ’s ochtends hard te werken, vaak juist op het koudste moment van de dag.

Wanneer is het moment om over te stappen?

Verplicht is een warmtepomp nu niet. Het kabinet heeft in oktober 2026 aangekondigd dat vanaf 2029 een slimme hybride warmtepomp de standaard wordt bij vervanging van de cv-ketel, in woningen die niet op een warmtenet komen. De precieze norm volgt naar verwachting in het voorjaar van 2027; flats en monumenten vallen er voorlopig buiten. Komt er in jouw wijk binnen afzienbare tijd een warmtenet, dan kan een hybride warmtepomp alsnog een tussenoplossing zijn, omdat een warmtepomp ongeveer 15 jaar meegaat.

Het logische beslismoment is de leeftijd van je cv-ketel:

  1. Is je ketel 12 jaar of ouder, laat dan nu beoordelen of je huis klaar is voor een volledig elektrische warmtepomp, zodat je niet in haast een nieuwe gasketel kiest.
  2. Is de ketel nog jong, dan kan een hybride warmtepomp ernaast zonder de ketel voortijdig te vervangen.
  3. Mist er nog isolatie, pak die dan eerst aan en kies bij twijfel een all-electric-ready warmtepomp.
  4. Vraag de installateur om een warmteverliesberekening en een geluidsberekening op de perceelgrens, en laat zien welk koudemiddel en welke stille stand het voorgestelde model heeft.

Wie overweegt om nog in 2026 te kopen, let op de datum op het aankoopbewijs: die bepaalt of je het hogere ISDE-bedrag per kW van 2026 krijgt.

Similar Posts